'Liberaal woonbeleid leidt onbedoeld tot gentrificatie en explosieve toename buy-to-let'

Volgens sociaal geograaf Barend Wind hebben de liberalisering van de Nederlandse woningmarkt en de stimulering van het eigenwoningbezit onbedoeld geleid tot meer sociaaleconomische ongelijkheid en ongewenste ontwikkelingen als buy-to-let en gentrificatie. Een kort vraaggesprek.

Naar alle artikelen

Twitter LinkedIn Facebook Mail

Waarom heeft de liberalisering van de woningmarkt geleid tot een ongewenst grote ongelijkheid in het woonvermogen?

‘Vanaf de jaren tachtig heeft de Nederlandse overheid het eigenwoningbezit gestimuleerd met een hypotheekrenteaftrek en een liberalisering van de hypotheekmarkt. Zoals iedereen weet, heeft vooral dat laatste de huizenprijzen flink opgedreven. Mensen met een laag inkomen konden makkelijker lenen en kregen meer budget. Maar onbedoeld waren het vooral de huizenbezitters die al eerder een woning hadden gekocht, die daarvan profiteerden. Door de grotere vraag naar woningen werden hun huizen aanzienlijk meer waard en bouwden ze een groot woonvermogen op. Terwijl nieuwkomers op de woningmarkt hún woningen meestal financierden met een (aflossingsvrije) spaar- of beleggingshypotheek, waarmee ze veel minder woonvermogen opbouwden.’

Barend Wind

Waarom zijn (grote) verschillen tussen burgers in woonvermogen een probleem?

‘Zeker in de huidige participatiesamenleving moeten mensen goed voor zichzelf kunnen zorgen. We zijn gewend om sociaaleconomische ongelijkheid af te meten aan inkomensverschillen, maar ook het woonvermogen zegt veel over de bestaanszekerheid, de zelfredzaamheid en de levenskansen van mensen. Bovendien zien we ongewenst grote sociaaleconomische verschillen tussen regio's. De woningprijzen in Delfzijl zijn gekelderd terwijl de prijzen in de betere buurten van Amsterdam juist zijn geëxplodeerd. Sociaal zwakkeren kunnen zich hierdoor minder goed organiseren.’

In je proefschrift waarschuw je voor gentrificatie. Wat bedoel je daar precies mee?

‘Door de gestegen huizenprijzen komen middeninkomens niet meer in aanmerking voor woningen in populaire steden als Amsterdam, Utrecht, Haarlem of Leiden. Ze wijken uit naar bijvoorbeeld Hoofddorp of Purmerend. Het gevolg is dat een stad als Amsterdam alleen nog wordt bevolkt door rijke mensen en zijn ziel verliest.’

Je concludeert ook dat het liberale woonbeleid heeft geleid tot een ongewenste toename van 'buy-to-let'- constructies. Wat is daarmee het probleem?

‘Starters op de woningmarkt en (andere) mensen met lage inkomens hebben het moeilijk. Starters zijn vaak jonge mensen met een zwakke arbeidsmarktpositie doordat ze flexwerk doen of losse contracten hebben. Zij krijgen nauwelijks nog een hypotheek en moeten de particuliere huurmarkt op. Maar ook die is onbetaalbaar geworden, doordat mensen die wél een groot (woon)vermogen hebben juist heel makkelijk een hypotheek krijgen. Deze rijke mensen kopen daarmee panden als beleggingsobject, die ze voor aanzienlijk meer dan de hypotheekwaarde verhuren (zogenaamde buy-to-let-constructies) aan precies de mensen die zo'n hypotheek zelf niet kunnen krijgen. Dat is enorm wrang en sociaal onrechtvaardig. In de grote steden groeide het aantal buy-to-let-constructies de afgelopen vijf jaar met liefst 75 procent.’

Welke rol zie je hier weggelegd voor ontwikkelaars?

‘Woningen voor mensen die hun woonlasten goed kunnen opbrengen, zijn voor een gebiedsontwikkelaar stabiele investeringen. Voorkom dat alleen dure wijken het goed doen, terwijl je in minder dure wijken investeringen kwijtraakt. Zorg voor spreiding en bouw gemengd, ook al omdat de overheid het ideaal van een ongedeelde stad nastreeft. Als BPD zich inzet voor een goed functionerende woningmarkt, dan kan het voor diezelfde overheid een zeer interessante gesprekspartner zijn.’

Barend Wind is universitair docent Sociale Planologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en promoveerde in 2017 met het proefschrift Housing Wealth in Europe: Institutions and Inequality.

Interessant? Delen! Twitter LinkedIn Facebook Mail
Betaalbaarheid
Kwaliteit toevoegen met betaalbare woningen
Meer weten
Betaalbaarheid
Grote invloed parkeernormen op betaalbaarheid woningen
Meer weten
Betaalbaarheid
Twogether maakt krappe Utrechtse woningmarkt betaalbaar voor starters
Meer weten