Verdichten met de menselijke maat in De Nieuwe Defensie
Het is bijna niet voor te stellen, maar het gebied waar De Nieuwe Defensie verrijst, was lange tijd een opslag voor munitie van het ministerie van Defensie. De naam van de nieuwe stadswijk en van gebouwen als De Poortwachter en De Majoor verwijzen naar het militaire verleden waar de straten namen hebben gekregen van vrouwelijke Utrechtse verzetsstrijders. Maar daar houdt de referentie aan het militaire verleden op. De nieuwe wijk oogt menselijk, inclusief, er wordt hier een nieuw hoofdstuk voor dit stukje Utrecht geschreven.
Bruggen slaan
‘Wij konden dit stuk in de stad ontwikkelen in ruil voor de verkoop van een deel van de grond in Leidsche Rijn’, weet Bob Guldemond, die zelf sinds 2018 aan De Nieuwe Defensie werkt. ‘Het is een unieke locatie, midden in de stad en tussen de naoorlogse wijk Kanaleneiland en de oude binnenstad in. We hebben de rode baksteen die veel in de binnenstad is gebruikt in De Nieuwe Defensie terug laten komen, net als het wit, de dominante kleur in Kanaleneiland. We willen letterlijk een brug slaan tussen beide wijken.’ En dat gebeurt ook op een andere manier met ‘wat wij het stadshuwelijk noemen’, zegt Guldemond. ‘Dat betekent dat we middenhuurwoningen in wijken met veel sociale huur realiseren. In ruil daarvoor voegen we in andere wijken juist extra betaalbare woningen toe. In De Nieuwe Defensie valt bijna 50 procent in de categorie betaalbaar. Zo creëer je inclusieve wijken.’
De nieuwe wijk oogt menselijk en inclusief. Hier wordt een nieuw hoofdstuk geschreven
Menselijke maat
In totaal komen er 950 woningen in de nieuwe wijk. Dat zouden er eerst minder zijn, maar door de grote behoefte aan woningen én aan een meer stedelijk karakter is met de gemeente Utrecht afgesproken dat er verdicht zou worden. Het gaat om 350 woningen extra die allemaal betaalbaar zijn. ‘Juist omdat er meer woningen komen, is de menselijke maat belangrijk. We hebben de blokken in kleinere eenheden opgeknipt, een balans gevonden tussen eenheid en diversiteit in architectuur en veel aandacht besteed aan ontmoeting.’ Dat blijkt bijvoorbeeld in de binnentuinen, die overdag openbaar toegankelijk zijn en waar geen schuttingen te vinden zijn tussen de privétuin en de gedeelde buitenruimte. Ook zijn de entrees aan de – autovrije – straat soms iets teruggelegd, waardoor er een tussenruimte ontstaat tussen privé en openbaar, legt Guldemond uit. ‘Omdat er ruimte is voor een bankje, maakt dat ontmoeting gemakkelijker.’ Bovendien kijken voetgangers op straat dwars door de trappenhuizen de binnentuin in.
Nieuw soort woning
Openheid, de kans om contact te maken, is op allerlei manieren doorgevoerd. ‘We hebben een voor Utrecht nieuw soort woning geïntroduceerd door tweelaagse eengezinswoningen te maken. Daardoor heb je altijd contact tussen binnen en buiten en vermijd je dichte gordijnen of gesloten plinten.’ Alma en Sietse zijn in de zomer van 2024 in hun eengezinswoning getrokken. ‘Wij woonden in de Dichterswijk hiernaast, in een jaren 30-woning. Met onze opgroeiende dochters van 8 en 10 jaar oud werd dat te klein, maar we wilden wel graag in de buurt blijven, omdat onze kinderen nog op dezelfde school zitten.’ Ze hebben moeten wennen aan de lage beplanting tussen hun eigen tuin en de gemeenschappelijke ruimte, maar zien ook de voordelen van het contact met buren dat gemakkelijk tot stand komt. ‘Als het lekker weer is, dan borrelen we weleens met de buren op straat’
Vergroenen
Er komen niet alleen meer woningen in De Nieuwe Defensie dan aanvankelijk bedacht, er komt ook meer groen. ‘We vonden het oorspronkelijke plan uit 2018 te stenig’, zegt Guldemond. ‘Op sommige plekken is het niet mogelijk groen toe te voegen vanwege kabels en leidingen in de grond of vanwege toegankelijkheid van hulpdiensten. Op alle plekken waar het wel kan, hebben we groen toegevoegd.’ En niet zomaar groen. Samen met ecologen is gekeken welk soort groen het beste past. Er is sedum op de daken – onder zonnepanelen – en er zijn wadi’s op het maaiveld gekomen om overtollig regenwater vast te houden. En bij de keuze voor de beplanting in de openbare ruimte is gezocht naar groen waar ‘the big five van Merwede’ bij gedijt. Het gaat dan om de egel, gierzwaluw, vleermuis, kleine zangvogels en, als vijfde, vlinders en bijen. Daarbij is aangesloten bij de ambities van de grote aanpalende gebiedsontwikkeling Merwede, eveneens aan de kanaalzone. Bovendien is ervoor gekozen om geen woningen direct aan het kanaal te bouwen, waardoor daar in de vorm van een park een groene publieke verblijfsplek ontstaat. Dat komt naast het enige oude gebouw aan de rand van de wijk, het rijksmonument Villa Jongerius.
Moderne stadswijk
Een menselijke maat, veel groen en het autovrije karakter maken van De Nieuwe Defensie een bijzonder stukje Utrecht waar bewoners straks, als het laatste deel ook gereed is, elkaar ook kunnen ontmoeten op een van de daken van een gebouw dat nu nog in aanbouw is. ‘We maken daar op een fors deel van het platte dak zowel een gemeenschappelijke daktuin als een moestuin inclusief dakkas. Bewoners kunnen daar groente en kruiden kweken. We helpen zo nodig om dat een kickstart te geven’, zegt Guldemond. ‘Dat moet bijdragen aan de moderne, inclusieve stadswijk die wij met De Nieuwe Defensie voor ogen hebben.’
