Energietransitie hoort vóór stedenbouw

Jos de Vries, adviseur Duurzame energie & Duurzaam bouwen bij BPD, pleit voor een drastische omkeer in de stedenbouwkundige strategie: "Energietransitie hoort vóór stedenbouw."

Naar alle artikelen

Twitter LinkedIn Facebook Mail

"In 2021 moet alle nieuwbouw vrijwel energieneutraal zijn. Alle technieken zijn beschikbaar, maar in de plannen rond stedenbouw zien we de consequenties daarvan nog nauwelijks terug. En dat gaat botsen. Afgelopen jaren was energie niet bepalend voor de woning of de wijk. Energie volgde en dat kon ook, want met een beperkt budget en met beperkte visuele gevolgen kon je dat in de techniek oplossen. Maar met de huidige energieopgave en de nieuwe technieken die daarvoor nodig zijn, gaan we straks vastlopen als we de energietransitie niet voor laten gaan op stedenbouw.

Strengere duurzaamheidseisen

Zodra er een plan ligt voor de bouw van een nieuwe woonwijk, wordt er door de ontwerper, gemeente en ontwikkelaar een bepaalde beeldkwaliteit overheen gelegd. Wijken krijgen bijvoorbeeld een dorps of een landelijk karakter door Kempische of Tudor stijl. Daar horen bepaalde stijlkenmerken bij: randjes, hoekjes, erkers, ornamenten. Dergelijke vormen botsen met de energieverplichtingen en eventuele hogere ambities die vaak zijn geformuleerd. Ook moderne vormen met bijvoorbeeld getande gevels en veel glas gaan niet vanzelf goed.

Een wijk ontwerp je voor een bouwperiode van al snel 10 jaar, om vervolgens meer dan 100 jaar te staan. Dat betekent dat het huidige stedenbouwkundig ontwerp niet voldoet aan de nieuwe, strengere energiezuinigheidseisen na 2020. Als je de energietransitie niet vanaf het begin meeneemt in de plannen, loop je op een gegeven moment vast. Of het past esthetisch niet (zonnepanelen op een Kempisch dak) of je kunt simpelweg niet aan de nieuwe eisen voldoen zonder opnieuw te investeren.

Nieuwe vormentaal

We moeten dus niet eerst kijken naar uitstraling, maar kijken naar de energietransitie en daar de woningen op aanpassen. Dat betekent dat vorm energie volgt in plaats van andersom. Er moet een nieuwe vormtaal worden ontwikkeld of een nieuwe interpretatie worden gegeven aan het 'oude', vertrouwde beeld. Een nieuwe interpretatie die zich goed verhoudt tot het opwekken van nieuwe energie en de energie-eisen van de toekomst. Vergelijk het met Tesla. Tesla-auto’s zijn nog steeds herkenbaar als auto, maar ze hebben geen uitlaat meer. Zo kun je overwegen of bij nieuwe huizen nog schoorstenen nodig zijn.

Hof van Heden

Natuurlijk zijn er al projecten zoals Hof van Heden waar rekening is gehouden met de energietransitie. Hier zijn 16 Nul-op-de-Meter-tussenwoningen met triple glas en zonnepanelen gerealiseerd. Technisch passen ze mooi, maar ze hebben een ander ontwerp en geven een ander wijkgevoel. 16 uitzonderingen als bij Hof van Heden zijn altijd wel ergens in te passen. Maar als je een heel gebied wilt klaarmaken voor de energietransitie, dan moet álles voldoen aan de nieuwe uitgangspunten. Om het hele gebied mee te nemen, is het nodig om de volgorde om te draaien: zorgen dat energietransitie vóór bouwen gaat.

Open mindset

Daarvoor is een open mindset nodig. Zo zou er iemand met energiekennis moeten worden toegevoegd aan de ‘driehoek’ projectontwikkelaar, gemeente en stedenbouwkundige om mee te denken over het ontwerp. Ik denk ook dat wij als opdrachtgever strenger mogen zijn en er actiever mee aan de slag mogen gaan. We weten wat er komen gaat. BENG en steeds meer Nul-op-de-Meter (NOM). Dat kun je nu al uittekenen voor de komende 5 à 10 jaar. Ontwikkelaars zouden meer lef mogen tonen in plaats van terug te grijpen op sfeerbeelden uit het verleden. Gemeentes zouden meer open mogen staan voor de nieuwe energiekennis zodat zij begrijpen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Waarom je geen oud Kempisch dorp meer kunt bouwen, maar wel naar een nieuw Kempisch dorp toe kan gaan. Dat je met een andere stilering dezelfde betekenis kunt geven die beter aansluit bij de nieuwe opgave.

Meer duidelijkheid nodig

Het zou ook goed zijn als de overheid zo snel mogelijk meer duidelijkheid biedt. Wat wordt de komende 4 jaar de marsroute? De overheid zou elk jaar een dubbeltje op het aardgas kunnen gooien. Dan heb je een perspectief. Dan weet de consument: het loont om nu te investeren in duurzame energie. De publieke belangstelling voor duurzame energie zie je ook duidelijk groeien. Bij Hof van Heden was de belangstelling voor de NOM-woningen verrassend groot. Ondanks een ander uiterlijk, ondanks dat ze duurder waren."

Meer weten over dit thema?

Meld u aan om op de hoogte te blijven via onze digitale nieuwsbrief.

Ja, ik wil op de hoogte blijven

Interessant? Delen! Twitter LinkedIn Facebook Mail
Duurzaamheid
Proeven aan duurzaam wonen en leven in Proeftuin Erasmusveld
Meer weten
Duurzaamheid
Energieneutraal in 3 stappen
Meer weten
Duurzaamheid
Woningen van stro in Westwaard: leem en stro als moderne bouwmaterialen
Meer weten