Het gereguleerde land krijgt weer de ruimte

De Omgevingswet komt eraan. Wat heeft dat te betekenen voor gebiedsontwikkelaars? We vragen het aan Erik Jan van Kempen. Hij leidt sinds 1 maart de operatie die in 2021 moet zorgen voor een soepele inwerkingtreding van de wet.

Naar alle artikelen

Twitter LinkedIn Facebook Mail

Geschreven door Edwin Lucas

Met de Omgevingswet worden 26 bestaande wetten voor bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur vereenvoudigd en gebundeld, zodat het straks (onder meer) eenvoudiger wordt om nieuwbouwprojecten te starten. In de Voorjaarsnota is 90 miljoen euro uitgetrokken voor de inwerkingtreding van de wet én voor een bijbehorend digitaal stelsel.

Het gaat om de grootste wetswijziging sinds de invoering van de Grondwet. Hoe pak je zoiets aan?

"Je kunt zoiets niet top-down aanpakken. Het gaat in nauwe samenwerking met andere overheden. We geven elkaar de ruimte om initiatieven te ontplooien, op basis van vertrouwen en met respect voor ieders verantwoordelijkheden. Door 90 miljoen euro uit te trekken voor de invoering heeft het Rijk aangegeven dat het zijn verantwoordelijkheid neemt en gemaakte afspraken nakomt. Andere overheden doen dat ook."

Her en der valt te horen dat gemeenten beducht zijn voor ICT-problemen en strubbelingen bij de uitvoering. Transitiedeskundige Jan Rotmans schreef: "De vraag dringt zich op of de complexiteit en veelvormigheid van deze ruimtelijke transitie niet te groot zijn voor alle betrokkenen, en of we ons er niet aan gaan vertillen."

"Ik snap dat geluid, maar draai het graag om. De werkelijkheid van de ruimtelijke ordening en de milieuwetgeving is nu vaak zó ingewikkeld, dat een burger (die wil verbouwen) of een ontwikkelaar (die een verouderd bedrijventerrein wil transformeren) daarin compleet verloren kan raken. Die complexiteit proberen we te minimaliseren. De paradox is: nu we de kluwen voor burgers en bedrijven gaan ontwarren, leidt dat tijdelijk, vooral voor de overheden, tot nieuwe complexiteit."

De Omgevingswet moet het maken van ruimtelijke plannen vergemakkelijken. Dat is extra belangrijk nu de druk op de woningmarkt enorm is en er een stevige Woonagenda ligt. Wat betekent ‘vergemakkelijken’ concreet?

"Er zijn al best practices. De Crisis- en Herstelwet heeft al laten zien hoe dingen sneller en makkelijker kunnen. Er is een actueel voorbeeld: de Binckhorst, Den Haag. Daar wordt veel, waaronder woningbouw, mogelijk gemaakt, terwijl er ook nog milieubelastende bedrijven actief zijn. Dat is typisch voor de nieuwe manier van werken. En laatst was ik in Chemelot in Zuid-Limburg (een groot industriecomplex dat zich tot een R&D-campus ontwikkelt, red.). Daar wordt nu gewerkt met een koepelvergunning voor het gehele gebied. Zaken als milieu en veiligheid worden daar geïntegreerd benaderd, waardoor je sneller kunt schakelen. Daar zie je hoe de Omgevingswet gaat werken."

Welke kansen biedt de Omgevingswet straks aan gebiedsontwikkelaars?

"Het moet vooral gemakkelijker worden. Een gemeente die een gebiedsontwikkeling mogelijk wil maken, maar tegelijk – om maar iets te noemen – hogere eisen wil stellen aan EPC-normen, kan dat dankzij de Omgevingswet in één moeite regelen. Dat gaat anders dan nu: nu moet je verschillende wegen bewandelen. Kaders stellen én faciliteren: het gaat straks gelijk op. De Omgevingswet moet dus vooral in het voortraject dingen sneller laten gaan. En inderdaad, dat is vooral belangrijk omdat de woningopgave nu zo groot is. Woningbouw kost tijd, maar onnodig tijdverlies moeten we écht minimaliseren."

Moet een gebiedsontwikkelaar zich straks anders gaan opstellen?

"Voor een ontwikkelaar wordt het belangrijk om meer te investeren in de lokale democratie en participatie. Goede ontwikkelaars zie ik dat doen: die investeren fors in draagvlak. Ze zijn bezig met ontwikkeling van de stad, met het transformeren van oude bedrijventerreinen, met verbetering van de leefomgeving. Dat is de eer van hun vak. En precies dat willen wij mogelijk maken. Participatie is een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet; de wet wil initiatieven tot bloei laten komen.

Voor een ontwikkelaar is het verder van belang om te weten waar het naartoe gaat met Nederland. De afgelopen jaren is het Rijk een beetje vergeten om richtinggevend te zijn. Ontwikkelaars vragen daar de laatste tijd terecht om. We gaan dat nu aangeven. Er is een duidelijk verband tussen de Omgevingswet en de Nationale Omgevingsvisie, waarin we – samen met andere overheden – richting geven aan de woningbouwopgave in relatie tot andere opgaven, zoals infrastructuur, klimaatadaptatie en verduurzaming."

Is de Omgevingswet goed voor ontwikkelend Nederland?

"Ja. Wetgevers stellen vanouds beperkende kaders, wat dan weer leidt tot een bepaald gedrag bij ontwikkelaars, die de randjes van de wet opzoeken. Ik hoop dat we straks op een andere manier tot elkaar komen. Natuurlijk: de overheid is wetgever. We moeten publieke belangen beschermen. Aan bepaalde zaken, zoals volksgezondheid, valt niet te tornen. Maar kernpunt is dat we mogelijk willen maken wat nodig en mogelijk is. Wetten mogen geen hinderpalen zijn; ze moeten activeren. Van een volledig gereguleerd land gaan we naar meer vrije ruimte, voor burgers, ontwikkelaars en overheid, met goede waarborgen voor de kwaliteit van de leefomgeving. Dat vind ik een mooie verandering."

Erik Jan van Kempen

Drs. Erik Jan van Kempen is sinds 1 maart 2018 programma-directeur-generaal Omgevingswet bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Hiervoor was hij directeur Woningmarkt bij het ministerie van BZK, en sinds 2016 tevens plaatsvervangend directeur-generaal. Daarvoor was hij manager Belangenbehartiging publieke zaak bij Aedes. Eerder werkte hij onder andere als directeur Algemene financiële en economische politiek bij het ministerie van Financiën en als plaatsvervangend directeur Zorgverzekeringen bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Meer weten over dit thema?

Meld u aan om op de hoogte te blijven via onze digitale nieuwsbrief.

Ja, ik wil op de hoogte blijven

Interessant? Delen! Twitter LinkedIn Facebook Mail
Bewoners centraal
Hoe betrek je bewoners bij gebiedsontwikkeling?
Meer weten
Bewoners centraal
Wonen langs de Zuid-Hollandse kennisas biedt perspectief
Meer weten
Betaalbaarheid
Kwaliteit toevoegen met betaalbare woningen
Meer weten